Pemilihan Bahasa dalam Domain Kekeluargaan Masyarakat Cina Peranakan Tirok, Kuala Terengganu (Language Choice in the Family Domain of the Chinese Peranakan Community in Tirok, Kuala Terengganu)

Abstract

ABSTRAK

Masyarakat Cina Peranakan merupakan kumpulan etnik minoriti yang menetap di Kampung Tirok, Kuala Terengganu. Komuniti ini terkenal dengan keunikan budaya serta warisan linguistik hasil perkahwinan campur antara imigran Cina dan wanita tempatan. Kajian ini dijalankan bagi meneliti corak pemilihan bahasa dalam domain kekeluargaan masyarakat Cina Peranakan Tirok. Pendekatan campuran kualitatif dan kuantitatif digunakan melalui tiga instrumen utama, iaitu soal selidik, temu bual separa berstruktur dan pemerhatian turut serta. Akibat faktor migrasi dan perkahwinan campur berlaku penyusutan jumlah penduduk. Oleh itu, kini di Kampung Tirok hanya terdapat tujuh buah keluarga Cina Peranakan yang masih menetap di kawasan tersebut. Seramai 15 orang responden daripada tujuh buah keluarga tersebut telah dipilih bagi mewakili pelbagai generasi dan kedudukan dalam struktur keluarga untuk memastikan kepelbagaian pandangan dapat diperoleh. Kajian ini berasaskan Kerangka Fishman (1972) yang menekankan hubungan antara bahasa, domain penggunaan dan identiti sosial. Dapatan menunjukkan bahawa Bahasa Hokkien (BH) kekal sebagai bahasa dominan dalam interaksi kekeluargaan dalam ketiga-tiga lingkungan generasi. Namun begitu, Dialek Melayu Terengganu (DMT) dan Bahasa Mandarin (BM) turut digunakan secara campuran dalam situasi tertentu. Fenomena percampuran kod ini dipengaruhi oleh konteks perbualan, jurang generasi dan latar pendidikan penutur. Secara keseluruhan, pemilihan bahasa dalam domain kekeluargaan masyarakat Cina Peranakan Tirok didapati berkait rapat dengan faktor sosial dan budaya, faktor konteks dan situasi, serta faktor pengaruh luaran dan dalaman.

Kata kunci: domain kekeluargaan; Cina Peranakan; pemilihan bahasa; Kerangka Fishman

ABSTRACT

The Peranakan Chinese community is a minority ethnic group residing in Kampung Tirok, Kuala Terengganu. This community is well known for its unique cultural identity and linguistic heritage resulting from intermarriage between Chinese immigrants and local Malay women. This study aims to examine patterns of language choice within the family domain among the Peranakan Chinese community of Tirok. A mixed-methods approach was employed, incorporating three main instruments: questionnaires, semi-structured interviews, and participant observation. Due to migration and intermarriage, the population of this community has declined significantly. Consequently, only seven Peranakan Chinese families currently reside in Kampung Tirok. A total of 15 respondents from these seven families were selected to represent different generations and family positions, ensuring a diversity of perspectives. This study is based on Fishman’s (1972) Framework, which emphasizes the relationship between language, domains of use, and social identity. Findings indicate that Hokkien (BH) remains the dominant language in family interactions across all three generational levels. However, the Terengganu Malay Dialect (DMT) and Mandarin (BM) are also used in certain mixed-language situations. The phenomenon of code-mixing is influenced by conversational context, generational gaps, and speakers’ educational backgrounds. Overall, language choice within the family domain of the Peranakan Chinese community in Tirok is closely related to social and cultural factors, contextual and situational factors, as well as internal and external influences.

Keywords: Family domain; Chinese Peranakan; language choice; Fishman’s Framework