Pemilihan Bahasa dalam Domain Kekeluargaan Etnik Banjar di Mukim Bagan Serai, Perak (Language Choice in the Family Domain of Banjar Society in Bagan Serai, Perak)

Abstract

ABSTRAK

Bagan Serai merupakan penempatan terbesar masyarakat Banjar di Perak. Situasi ini telah menyebabkan berlakunya asimilasi budaya mahupun bahasa masyarakat Banjar dengan penduduk tempatan yang terdiri daripada kaum Melayu. Hal ini sekali gus membentuk sebuah komuniti masyarakat yang multilingual di Bagan Serai. Selain itu, keadaan ini juga dilihat menyebabkan peristiwa pertembungan bahasa antara bahasa Banjar (BB) yang merupakan bahasa ibunda dan juga dialek Utara (DU) yang merupakan dialek tempatan di kawasan berkenaan. Justeru itu, kajian ini bertujuan untuk mengenal pasti pemilihan bahasa dalam domain kekeluargaan masyarakat Banjar di mukim Bagan Serai. Pendekatan domain yang diketengahkan oleh Fishman (1972) dijadikan sebagai medium untuk mengenal pasti bahasa yang menjadi pilihan masyarakat ini khususnya dalam domain kekeluargaan. Kajian ini melibatkan seramai 200 orang responden masyarakat Melayu Banjar yang menetap di mukim Bagan Serai. Responden pula terdiri daripada penduduk yang menetap di beberapa buah perkampungan seperti Kampung Parit Gabis, Kampung Telok Seribu, dan Masjid Tinggi. Setiap responden diberikan borang soal selidik di samping temu bual tidak berstruktur dan juga pemerhatian turut serta. Hasil kajian mendapati bahawa dialek Utara (DU) semakin dominan dituturkan dalam komunikasi harian masyarakat Banjar bersama keluarga sama ada dalam lingkungan pertama, kedua, mahupun ketiga. Tambahan pula, kecenderungan masyarakat Banjar menuturkan DU lebih menyerlah apabila bertutur dengan golongan ahli keluarga yang lebih muda. Selain itu, faktor perkahwinan campur merupakan faktor yang mendorong masyarakat Banjar mula beralih kepada bahasa yang lebih difahami iaitu, DU ketika sedang berkomunikasi dengan keluarga pasangan suami atau isteri. Namun begitu, penggunaan bahasa Banjar (BB) masih dikekalkan walaupun agak terhad kepada ahli keluarga yang lebih berusia sahaja. Situasi ini menggambarkan bahawa sudah terdapat penurunan penggunaan BB dalam domain kekeluargaan masyarakat Banjar di Bagan Serai. Kajian ini sekali gus dapat menyerlahkan situasi terkini bahasa ibunda masyarakat Banjar yang semakin terancam berikutan penurunan angka penutur Banjar.

Kata Kunci: Pemilihan Bahasa; Domain Kekeluargaan; Masyarakat Banjar; Lingkungan Kekeluargaan; Penurunan

ABSTRACT

Bagan Serai is the largest settlement of the Banjar community in Perak. This situation has caused cultural as well as linguistic assimilation between the Banjar community and the local residents consisting of the Malay ethnic group. This has simultaneously formed a multilingual community in Bagan Serai. In addition, this situation is also causing language contact between the Banjar language (BL), which is the mother tongue, and the Northern Dialect (ND), which is the local dialect. Therefore, this study aims to identify language choice in the family domain of the Banjar community in Bagan Serai. The domain approach by Fishman (1972) was used as a medium to identify the language chosen by this community, especially in the family domain. This study involved 200 Banjar Malay respondents residing in Mukim Bagan Serai. The respondents consisted of residents living in several villages such as Parit Gabis, Telok Seribu, and Masjid Tinggi. Each respondent was given a questionnaire in addition to unstructured interviews and participant observation. The findings of the study found that ND is increasingly dominant in daily communication among the Banjar community with family members whether within the first, second, or third circle. Furthermore, the tendency of the Banjar community to speak ND is more prominent when communicating with younger family members. In addition, intermarriage is a factor that encourages the Banjar community to begin shifting to a more widely understood language, namely ND, when communicating with the family members of the husband or wife. However, the use of BLis still maintained although it is rather limited to older family members only. This situation illustrates that there has already been a decline in the use of BL in the family domain of the Banjar community in Bagan Serai. This study also highlights the current situation of the Banjar mother tongue, which is increasingly endangered following the decline in the number of Banjar speakers.

Keywords: Language Choice; Family Domain; Banjar Community; Family Generations; Decline